Kehribarın orijinalliğini anlamak için başvurulan yöntemlerin başında fiziksel ve kimyasal tepkimeler gelir. Kehribar, doğası gereği oldukça düşük bir yoğunluğa sahiptir. Bu düşük yoğunluk, onu benzer görünümlü cam veya taşlardan ayıran en büyük karakteristiktir. Özgül ağırlığı yaklaşık olarak $1.05 - 1.10\ g/cm^{3}$ arasındadır. Bu değer, saf suyun yoğunluğu olan $1.00\ g/cm^{3}$'ten biraz fazla olsa da, tuz ilave edilmiş yoğun sudan daha düşüktür.
Tuzlu Su Testi (Yüzdürme Yöntemi)
Bu yöntemi uygulamak için bir bardak suya yaklaşık 7-8 çay kaşığı kaya tuzu ekleyip iyice karıştırın. Tuzu tamamen erittiğinizden emin olun. Elinizdeki kehribar tesbih taşı veya tesbihi bu suyun içine bırakın. Eğer ürün gerçek Baltık kehribarı veya doğal bir reçine ise suyun üzerinde batmadan yüzecektir. Ancak plastik, bakalit veya cam gibi yoğunluğu yüksek maddelerden yapılmış bir sahte ürün ise hızla dibe çökecektir. Burada dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, taşın üzerinde gümüş halka, ip veya metal aparatların bulunmamasıdır; çünkü bu ek ağırlıklar gerçek taşı da dibe çekebilir.
Isı ve Koku Testi
Kehribarın bir diğer ayırt edici özelliği ise ısıyla olan etkileşimidir. Bir iğneyi çakmak yardımıyla kor haline gelene kadar ısıtın ve taşın görünmeyen küçük bir noktasına (örneğin boncuk deliğinin içine) hafifçe dokundurun. Eğer taş gerçek kehribar tesbih ise etrafa çok hoş, ferahlatıcı bir çam ağacı veya reçine kokusu yayılacaktır. Eğer taş sentetik bir maddeden yapılmışsa, etrafa genzinizi yakan keskin bir yanık plastik veya kimyasal kokusu yayılacaktır. Bu test taş üzerinde küçük bir iz bırakabileceği için dikkatli uygulanmalıdır.
Görsel İnceleme ve Statik Elektrik Özellikleri
Gerçek kehribar, fabrikasyon ürünler gibi kusursuz bir simetriye veya tamamen homojen bir yapıya nadiren sahip olur. Doğal oluşum sürecinde içinde küçük hava kabarcıkları, milyonlarca yıl öncesine ait bitki parçacıkları veya çatlaklar barındırabilir. Bu "kusurlar" aslında taşın orijinalliğinin imzasıdır. Piyasadaki pek çok sahte kehribar, döküm yöntemiyle üretildiği için içindeki hava kabarcıkları çok mükemmel yuvarlaklara sahiptir; oysa gerçek kehribarda bu kabarcıklar genelde elips veya düzensiz formdadır.
Statik Elektriklenme (Mıknatıs Etkisi)
Kehribar, antik çağlarda "elektrom" olarak adlandırılmıştır çünkü sürtünme yoluyla elektriklenme özelliği dünyadaki pek çok maddeden daha güçlüdür. Gerçek kehribarı bir yün kumaşa veya pamuklu bir beze yaklaşık 30-40 saniye boyunca hızlıca sürterek ısıtın. Ardından taşı çok küçük kağıt parçalarına veya toz zerrelerine yaklaştırın. Gerçek bir kehribar, bu parçacıkları anında kendine çekecektir. Sentetik plastiklerde bu özellik ya hiç yoktur ya da çok kısa süreli ve zayıftır.
Aseton ve Kimyasal Direnç Testi
Birçok taklit ürün, yüzeyine sürülen kimyasallarla parlatılır veya renklendirilir. Gerçek kehribar, binlerce yıllık polimerleşme sürecini tamamladığı için solventlere karşı dirençlidir. Bir parça pamuğa birkaç damla aseton veya saf alkol dökün. Pamuğu taşın üzerine bir saniye kadar bastırıp çekin. Eğer pamukta renk değişimi oluyorsa veya taşın yüzeyi yapış yapış bir hal alıyorsa, elinizdeki ürün büyük ihtimalle "Kopal" (henüz fosilleşmemiş genç reçine) veya boyalı bir plastiktir. Gerçek kehribar bu kısa süreli temastan asla etkilenmez.
Işık Altında Analiz ve Profesyonel Gözlem Teknikleri
Gerçek kehribarı anlamanın en teknolojik ve garanti yollarından biri Ultraviyole (UV) ışık kullanımıdır. Bu yöntem, taşın moleküler yapısının ışığa verdiği tepkiyi ölçer. Karanlık bir ortamda kehribar üzerine UV feneri tuttuğunuzda, taşın içinde bir parlama (floresan etkisi) görmeniz gerekir.
UV Işık Testi
Gerçek kehribar, mor ötesi ışık altında genellikle açık mavi, sarımtırak yeşil veya beyazımsı parlak bir renk alır. Özellikle Baltık kehribarı bu ışık altında adeta kendi içinden ışık saçıyormuş gibi mavi bir yansıma verir. Buna karşın, sahte kehribarlar (özellikle modern reçineler ve bakalitler) UV ışığı doğrudan yansıtır veya donuk, cansız bir renkte kalır. Bu test, taşı fiziksel olarak deforme etmediği için en güvenilir profesyonel yöntemdir.
Ses ve Dokunma Hissi
Kehribar "sıcak" bir taştır. Elinize aldığınızda oda sıcaklığıyla uyumlu, yumuşak ve hafif bir his verir. Cam veya doğal taş taklitleri ise elinize aldığınızda ilk başta soğuktur ve kehribara göre belirgin şekilde daha ağırdır. Ayrıca, kehribar boncukları avucunuzun içinde birbirine vurduğunuzda, camın çıkardığı keskin ve çınlayan sesin aksine, daha tok ve "plastikimsi" ama yumuşak bir ses duyarsınız.
Satın alma aşamasında ise mutlaka sertifika talep edilmelidir. Gerçek kehribarın gram fiyatı, dünya borsalarına ve taşın kalitesine göre belirlenir. Eğer size "gerçek kehribar" olduğu iddia edilen bir ürün çok ucuz bir fiyata sunuluyorsa, yukarıdaki testleri uygulamadan karar vermemeniz sağlığınız ve bütçeniz için en doğrusu olacaktır. Gerçek bir kehribar sadece bir aksesuar değil, milyonlarca yıllık bir zaman kapsülüdür.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Sıkma kehribar gerçek kehribar mıdır?
Hayır, "sıkma kehribar" aslında doğal bir kehribar değildir. Bu isim, 1900'lerin başında Alman kimyagerler tarafından geliştirilen ve "bakalit" adı verilen bir reçine türü için kullanılan ticari bir terimdir. İçinde kehribar tozu olduğu iddia edilse de, yapısal olarak sentetik bir malzemedir. Değerlidir ve koleksiyoncuları vardır, ancak fosil reçine (damla kehribar) kategorisine girmez.
2. Kehribarın içinde böcek olması onun gerçek olduğunu mu gösterir?
Tek başına yeterli bir kanıt değildir. Milyonlarca yıl önce reçineye hapsolmuş böcekler içeren kehribarlar çok değerlidir. Ancak sahteciler, taze reçine veya plastik içine modern böcekleri yerleştirerek taklitler üretmektedir. Gerçek inklüzyonlarda (fosil kalıntılarında), böceğin bacaklarındaki tüylerin mikroskobik detayları ve reçineye hapsolurken verdiği yaşam mücadelesinin izleri görülür.
3. Kehribar kolye bebekler için gerçekten faydalı mı?
Halk arasında kehribarın içindeki süksinik asidin (kehribar asidi) vücut ısısıyla deri yoluyla emildiği ve diş çıkarma ağrılarını hafiflettiği, sakinleştirdiği düşünülür. Bilimsel olarak bu asidin emilimi üzerine tartışmalar sürse de, yüzyıllardır bu amaçla kullanılmaktadır. Ancak bebeklerde kullanımında güvenlik (boğulma riski) her zaman ön planda tutulmalı ve gözetim altında kullanılmalıdır.
4. Zamanla renk değiştiren kehribar sahte midir?
Tam tersine, gerçek kehribar (özellikle damla ve bazı eski bakalit/sıkma türleri) hava ile temas ettikçe okside olur ve rengi koyulaşır. "Vişne rengi" veya daha koyu tonlara dönmesi, taşın yaşadığını ve doğal süreçlere tepki verdiğini gösteren bir işarettir. Tamamen yapay plastikler genellikle renk değiştirmez veya sadece solar.
5. Toz kehribar nedir?
Toz kehribar, gerçek kehribar taşlarının işlenmesi (kesilmesi, parlatılması) sırasında ortaya çıkan tozların preslenerek tekrar taş haline getirilmesidir. Kimyasal olarak kehribar özelliği taşısa da, tek parça doğal kaya kehribar kadar değerli kabul edilmez. Genellikle daha uygun fiyatlı tesbih ve takı yapımında kullanılır.
6. Kehribar hangi bölgeden çıkar?
Dünyadaki en kaliteli ve en bol kehribar rezervi Baltık Denizi kıyılarındadır (Polonya, Litvanya, Rusya - Kaliningrad). Bunun dışında Dominik Cumhuriyeti, Meksika ve Myanmar (Burma) gibi bölgelerden de farklı özelliklere ve renklere sahip kehribarlar çıkarılmaktadır.